(…) Chwila ostatecznego wyczerpania się ropy naftowej stała się w zbiorowej wyobraźni synonimem niewyobrażalnej katastrofy, niemalże końca świata. Jak bowiem wyobrazić sobie świat, w którym nie powstaje już żaden z wymienionych powyżej produktów? Ropa naftowa jest przecież krwią współczesnej gospodarki, bez niej nie istniejemy.

W tym miejscu jest pora na pierwszą poważną refleksję. Czy trudności z wyobrażeniem sobie takiego świata, świata bez ropy naftowej, wynikają z tego, że bez ropy naprawdę nie da się funkcjonować? Czy może z ograniczeń naszej wyobraźni, która została wtłoczona w koleiny myślenia wiodące jedynie słuszną drogą w jedynym możliwym kierunku? Może nasz strach przed chwilą, kiedy ropy zabraknie, jest trochę jak dziecięcy strach przed ciemnością, w której bez wątpienia czai się wilk czyhający na dziecko, jak w Czerwonym Kapturku Charlesa Perrault’a? Ciemność jest wszędzie: na ulicy, w parku, nawet we własnej sypialni, w której dziecko chowa się pod kołdrą, szukając tam bezpiecznego schronienia.

Przesadziłem? Być może. Dla zrównoważenia dominującego przekonania o bezwzględnie zbliżającej się katastrofie warto być może nieco przesadzić w drugą stronę, aby potem móc na nowo rozpocząć rozważania na temat tego, czy naprawdę grozi nam katastrofa. Rozważania pozbawione elementu emocjonalnego, egzaltacji, przekonania o tym, że wszystko już wiemy na pewno. Rozważania dopuszczające do świadomości przykrą być może myśl, że wcześniej mogliśmy się mylić. Jeśli zakładamy z góry własną nieomylność i nie pozwalamy nawet na podjęcie próby zakwestionowania uznanych prawd, nigdy nie posuniemy się do przodu. Cóż innego niż właśnie to – kontestacja stanu wiedzy współczesnych – zrobił Kopernik? Newton? Einstein? Jest powszechnie znanym powiedzenie o tym, że największych odkryć dokonują ci, którzy nie wiedzą, że to, co planują osiągnąć, jest niemożliwe. Próba pokonania bariery niemożliwości sama w sobie jest zatem cenną metodą naukową, dzięki której nasze rozumienie otaczającego nas świata może wejść na nowy, wyższy poziom.

(…)

Cóż, podobnych historii ludzkość zna bez liku. Baliśmy się gniewu bogów, których przejawami były wyładowania atmosferyczne. Gromy ciskał Zeus, wzburzone morze – to robota Posejdona, trzęsienia ziemi – to z kolei domena Hadesa. Także zaćmienia słońca były dowodami tego, że czynimy źle, a bogowie są niezadowoleni. Jeśliby wierzyć w kreatywną wizję Bolesława Prusa, jednemu z faraonów egipskich udało się ocalić tron właśnie dzięki temu, że skutecznie nastraszył ciemny lud, którym rządził, boskim gniewem i gasnącym słońcem. Znacznie później, w czasach nam całkiem bliskich, baliśmy się kolei żelaznych. Prestiżowe, istniejące do dzisiaj czasopismo naukowe The Lancet  w drugiej połowie XIX wieku opublikowało serię artykułów, których autorzy – naukowcy, lekarze, filozofowie – przestrzegali przed korzystaniem z pociągów, bo miało to być powodem licznych chorób, w tym reumatyzmu, napięć mięśniowych czy pogorszenia się wzroku nienadążającego za nienaturalnie szybko przesuwającymi się za oknem widokami. Pierwszą wybudowaną w Chinach w okolicach Szanghaju linię kolejową w 1877 roku w całości zdemontowano i zlikwidowano, traktując jej wybudowanie przez Anglików jako jawną zniewagę dla chińskiego rządu. Baliśmy się prądu elektrycznego, który w początkach rozwoju elektryczności uważano za tak niebezpieczny, że pierwsze wybudowane w Nowym Jorku napowietrzne linie energetyczne zdemontowano w 1889 roku niemal w całości po kilku śmiertelnych wypadkach związanych z konserwacją sieci energetycznej.

Te powyższe i wiele innych obaw to dzisiaj powód do pobłażliwego uśmiechu. No jak nasi przodkowie mogli być tak naiwni i tak bać się tego, czego oczywiście bać się nie powinni? Na zbiór przekonań wywodzących się ze starożytnej Grecji i Rzymu patrzymy z na tyle dużym dystansem, że nie określamy ich mianem głęboko błędnych – chociaż są de facto błędne – lecz życzliwie i nieco paternalistycznie określamy je mianem mitów, a nawet uczymy o nich dzieci w szkołach. Czy dzisiaj, w XXI wieku, jesteśmy gotowi do podjęcia próby zmierzenia się z tym, co prawdopodobnie dla naszych wnuków będzie powodem do podobnych uśmiechów, jak nasze uśmiechy w kontekście obaw przed zagrożeniami wynikającymi z użytkowania kolei czy prądu – z mitem kończącej się ropy naftowej? Mit ten trzyma się bardzo mocno i w minimalnym tylko stopniu jest nadwątlony dzięki głosom tych, którzy, płynąc pod prąd powszechnych przekonań i zakorzenionej głęboko wiedzy, mówią niekiedy o tym, że bać się nie warto i że żadna katastrofa nam nie grozi.

Czemu ich nie słuchamy? Czemu w powszechnym przekazie absolutnie dominuje teza o zbliżającej się katastrofie? Ponieważ lubimy się bać. Ponieważ na przekazy negatywne, relacjonujące sytuacje i zdarzenia, których się obawiamy, reagujemy znacznie silniej niż na przekazy pozytywne. Środki masowego przekazu po brzegi wypełnione są komunikatami o zamachach, eksplozjach, wypadkach, strzelaninach, zbrodniach, konfliktach, tornadach, wybuchach wulkanów, powodziach, pożarach – to one stanowią sedno przekazu, wokół nich buduje się napięcie i uwagę odbiorcy. Przekazy pozytywne nie niosą takiego ładunku emocjonalnego, nie angażują nas, są jak opowieść o tym, że nie zdarzyło się nic. Mit kończących się surowców idealnie wpisuje się w narrację o katastrofie, która nadchodzi. Jest dobrze skonstruowany – dawkuje nam informacje, buduje napięcie. Jest niemal jak cysterna ze słynnego Pojedynku na szosie Stevena Spielberga, która ciągle przyśpiesza, aby zepchnąć z drogi samochód głównego bohatera. Tyle, że przez długie minuty filmu samochód jedzie stale z tą samą prędkością i nie daje się dogonić, a cysterna pozostaje za nim w niezmiennie tej samej odległości. Nasza interpretacja tego mitu doskonale uzupełnia jego scenariusz, napisany przez życie. Bo mity to nie tylko kłamstwa lub wymyślone historie, mity to także potężne, otaczające nas sieci symboli sugerujących określone sposoby interpretacji otaczającego nas świat. A wyjątkowo łatwo jest dać się przekonać prostej i zdroworozsądkowej interpretacji zakładającej, że każda baryłka zużytej ropy to jedna baryłka mniej do wykorzystania w przyszłości, więc zbliżamy się do końca. (…)